Spieramen
– de dragende structuur van een doek

Spieraam – de draagconstructie van een canvasdoek

Hebt u een acryl- of olieverfschilderij of een afdruk op canvas die u wilt ophangen? Span het doek dan eerst op een spieraam. Alleen zo kunt u het schilderij met of zonder kader ophangen. Een spieraam is dus geen klassieke fotolijst, maar de draagconstructie van een canvasdoek. Welke voordelen een spieraam biedt en hoe u het doek correct opspant, leest u hier.

Het kunstwerk ontstaat op het spieraam

Het spieraam vormt de draagconstructie van een schilderij. Het is eenvoudig te monteren en kan met of zonder kader worden opgehangen.

Voor kunstenaars heeft het spieraam bovendien een bijzondere betekenis, omdat het volledige ontstaansproces van een schilderij op doek hierop plaatsvindt:

1. De kunstenaar spant het nog onbeschilderde doek op het spieraam.
2. Het doek wordt gegrond met een mengsel van gips en krijt (gesso).
3. Daarna ontstaat het motief – het eigenlijke creatieve proces begint.
4. Tot slot brengt de kunstenaar een transparante vernislaag aan om de kleuren te beschermen.

Het spieraam vormt dus een belangrijke basis voor iedereen die met acryl- of olieverf wil schilderen.

Canvasdoeken op spieraam zijn ook als maatwerk verkrijgbaar in onze winkel.

De doeken zijn al gegrond, zodat u geen gesso meer hoeft aan te schaffen.

Uit welke onderdelen bestaat een spieraam?

Een spieraamset bestaat uit slechts enkele onderdelen. De basisconstructie bestaat altijd uit vier houten latten (de zijden), meestal van dennen- of sparrenhout en soms van eikenhout. Dankzij een praktisch tand- en groefsysteem worden deze latten met elkaar verbonden.

Grotere spieramen krijgen extra stabiliteit dankzij dwarslatten in het midden. Eén dwarslat wordt een stang genoemd; nog grotere spieramen worden verstevigd met een kruis of dubbel kruis.

Kleine houten wiggen of spieën – waaraan het spieraam zijn naam ontleent – worden met een hamer in de binnenhoeken van het frame geslagen. Zo blijft het spieraam mooi in vorm en kan het doek strak worden opgespannen. Daarom is het inslaan van de wiggen de laatste stap nadat het doek is opgespannen.

Voor de montage zijn geen nagels of lijm nodig. Dat is een voordeel, want zure lijm kan na verloop van tijd het doek en de verf aantasten.

Welke voordelen heeft een constructie zonder nagels of lijm nog?

1. De latten kunnen uit elkaar gehaald en indien nodig vervangen worden.
2. U kunt de wiggen later dieper inslaan om het doek opnieuw strak te spannen.
3. Het canvas wordt met kleine nietjes aan de latten bevestigd. Voor demontage kunt u de nietjes eenvoudig verwijderen met een ontnieter.

Dankzij het tand- en groefsysteem bestaat een spieraam uit slechts enkele elementen die indien nodig eenvoudig vervangen kunnen worden.

Bouw ik zelf een spieraam of koop ik er een?

De houten latten vormen het basisframe en moeten aan bepaalde eisen voldoen. Ze moeten stevig zijn, maar toch licht flexibel. Naaldhout is hiervoor ideaal: dankzij het hoge harsgehalte is het hout elastischer en gemakkelijker te monteren.

Voor een goede stabiliteit raden wij massieve houten latten aan, geen houtmix en zeker geen MDF.

Typisch voor spielatten zijn de verstekverbindingen. Speciale machines – zogenaamde spieraamfrezen – frezen tand en groef in de uiteinden van de latten. Zo passen de latten perfect in elkaar in een hoek van 90 graden.

Langere latten voor grotere doeken worden door de fabrikant extra verstevigd met een dwarslat (stang), een kruis of een dubbel kruis, afhankelijk van het formaat. Deze dwarslatten kunnen eenvoudig in de daarvoor voorziene groeven in het midden van de latten worden geplaatst.

Een ander voordeel van machinaal vervaardigde spielatten is het speciale profiel met een licht afgeronde buitenrand. Dat is belangrijk omdat het doek later om de rand wordt gevouwen en strak opgespannen. Hoe ronder de rand, hoe minder het doek kreukt en hoe kleiner de kans dat verf bij acryl- of olieverfschilderijen barst of afbrokkelt.

Tot slot hebben de spieramen van onze leveranciers een standaardprofiel. Bij kleinere formaten (bijv. 40 × 50 cm) bedraagt de hoogte ongeveer 1,8–2,0 cm en de breedte 4,0–4,2 cm. Voor grotere formaten (bijv. 120 × 80 cm) zijn de latten hoger en breder. Zo vindt u snel een spieraam in de juiste maat.

U kunt natuurlijk ook zelf een spieraam maken. Toch zijn machinaal vervaardigde spielatten meestal goedkoper, eenvoudiger te monteren en later gemakkelijker te vervangen. Onze leveranciers kennen de wensen van kunstenaars dankzij tientallen jaren ervaring.

Hebt u een doek met een speciaal formaat? Dan hoeft u niet zelf in de doe-het-zelfwinkel op zoek naar geschikte latten of thuis te zagen, nagelen en lijmen.

Bij ons kunt u ook spieramen op maat bestellen. Onze leveranciers zagen de latten nauwkeurig tot op de millimeter.

Hoe lang gebruiken kunstenaars al spieramen?

We kunnen alleen maar vermoeden welke revolutie het spieraam in de kunstwereld heeft veroorzaakt. In de middeleeuwen en tot in de renaissance waren het vooral de kerk en de adel die schilders opdracht gaven om kerken en residenties te versieren met religieuze kunst.

Motieven werden als fresco’s op muren geschilderd of op houten panelen voor altaren. De namen van veel kunstenaars uit die periode zijn onbekend, terwijl de namen van hun opdrachtgevers vaak wel bewaard zijn gebleven.

In de renaissance verschenen voor het eerst houten frames voor textiele beelddragers. Deze constructies leken sterk op de huidige spieramen, met één belangrijk verschil: de latten werden toen nog genageld in plaats van in elkaar gestoken.

Vanaf dat moment werd kunst verplaatsbaar. Kunstenaars konden hun schilderijen meenemen en op verschillende plaatsen tentoonstellen. Ze traden uit de anonimiteit en begonnen hun werken te signeren – denk bijvoorbeeld aan het beroemde “AD” van Albrecht Dürer.

Uiteindelijk ontstond in de 18e eeuw, vermoedelijk in de Frans-Nederlandse regio, het spieraam met tand- en groefsysteem zoals we dat vandaag kennen.

Dankzij deze constructie werd de handel in schilderijen eenvoudiger: het doek kon uit het frame worden gehaald en opgerold voor transport. Bovendien waren de latten compacter dan de oudere houten constructies met nagels.

De vedute van Canaletto – schilderijen van Italiaanse steden en landschappen – tonen deze ontwikkeling duidelijk. Zijn werken verspreidden zich zo over heel Europa.

Ik heb een spieraam zonder canvasdoek – wat nu?

Hebt u losse latten met wiggen en eventueel dwarslatten in huis, maar weet u niet hoe u ze moet monteren? Dan kunt u onze video bekijken.

In het artikel „Een spieraam monteren“ leggen wij stap voor stap uit hoe u dat doet.

Daarna kunt u een doek op het spieraam opspannen. Over het onderwerp „Een spieraam opspannen“ hebben wij samen met onze experts een praktische video gemaakt die u in onze videotheek kunt bekijken.

Wilt u alle stappen nog eens rustig nalezen? In ons magazine vindt u uitgebreide uitleg en antwoorden op al uw vragen.

Het team van AllesLijsten.be wenst u veel plezier met uw creatieve project.